Our Blog

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI NGUỒN NHÂN LỰC VIỆT NAM KHI GIA NHẬP AEC

Cuối năm 2015, Việt Nam chính thức gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC). Việc các quốc gia ASEAN trở thành một Cộng đồng Kinh tế thống nhất được kỳ vọng sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng trong khu vực. AEC nh mmục tiêu tạo ra một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động qua đào tạo, từ đó nâng cao tính cạnh tranh, thúc đẩy sự thịnh vượng chung cho cả khu vực. Người lao động Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội khi tham gia thị trường lao động chung của 10 quốc gia trong khu vực nhưng cũng phải đối mặt với không ít thách thức khi phải cạnh tranh với nguồn nhân lực chất lượng cao của các nước trong khu vực. Vì vậy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một trong những yêu cầu cấp bách đang đặt ra đối với Việt Nam.

Cơ hội và và thách thức đối với nhân lực Việt Nam trong AEC

AEC gồm 10 nước thành viên với hơn 620 triệu người, trong đó có 300 triệu người tham gia lực lượng lao động. Hình thành AEC giúp thị trường lao động trong ASEAN sôi động hơn, thúc đẩy tạo việc làm cho từng quốc gia thành viên. Tuy nhiên, do trình độ phát triển không đồng đều, nên hiện nay, lao động có tay nghề và kỹ năng cao trong khối ASEAN chủ yếu di chuyển vào thị trường Singapore, Malaysia và Thái Lan. Còn lại, hầu hết các lao động di chuyển trong phạm vi ASEAN là lao động trình độ kỹ năng thấp hoặc không có kỹ năng. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thực hiện khảo sát các chủ sử dụng lao động tại 10 quốc gia ASEAN cho thấy, doanh nghiệp trong khối ASEAN hiện rất lo ngại về tình hình thiếu hụt lực lượng lao động có tay nghề và kỹ năng trước sự ra đời của AEC.

Việt Nam và AEC

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI NGUỒN NHÂN LỰC VIỆT NAM KHI GIA NHẬP AEC

Khi tham gia AEC, Việt Nam có những lợi thế nhất định, đó là: Việt Nam có lực lượng lao động dồi dào và cơ cấu lao động “trẻ”. Tính đến giữa năm 2014, quy mô lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên ở Việt Nam là 53,8 triệu người, trong đó số người trong độ tuổi lao động là 47,52 triệu người. Trong số lực lượng lao động, trên 51,0% có độ tuổi từ 15-39 tuổi, trong đó nhóm tuổi trẻ (15-29 tuổi) chiếm đến 26,7% và nhóm tuổi thanh niên (15-24 tuổi) chiếm gần 15%. Đây là nhóm tuổi có tiềm năng tiếp thu được những tri thức mới, kỹ năng mới để nâng cao chất lượng Nguồn nhân lực và năng suất lao động của Việt Nam; Cơ cấu lao động đã có sự chuyển dịch theo hướng tích cực. Tỷ lệ lao động khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản là 47,1%; khu vực công nghiệp và xây dựng 20,8%; khu vực dịch vụ là 32,1%; Chất lượng lao động từng bước được nâng lên, tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 30% lên 38% trong vòng 10 năm trở lại đây (theo cách tiếp cận và cách tính của Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội). Lao động qua đào tạo đã phần nào đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Bên cạnh những điểm mạnh, Việt Nam có những điểm yếu, đó là:

– Gia nhập AEC và các tổ chức thế giới khác sẽ cho phép Việt Nam cạnh tranh được trên thị trường toàn cầu trên cơ sở tăng năng suất và kỹ năng của người lao động. Tuy nhiên, các lợi ích về kinh tế và việc làm từ AEC sẽ không được phân chia đồng đều. Nếu quản lý không tốt, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội mà AEC tạo ra. Trong AEC sẽ thực hiện tự do luân chuyển 5 yếu tố căn bản: vốn, hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và lao động lành nghề. Sự “tự do” này vừa là cơ hội cho thị trường lao động Việt Nam, đồng thời cũng là thách thức không nhỏ khi một lượng lớn lao động từ các nước AEC vào Việt Nam sẽ tạo nên cuộc cạnh tranh với lao động trong nước. Nếu người lao động Việt Nam không ý thức được điều này thì sẽ thua ngay trên “sân nhà”, bởi chúng ta khó cạnh tranh về trình độ tay nghề, chuyên môn với nhiều quốc gia trong AEC.

– Chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam còn thấp và còn khoảng cách khá lớn so với các nước phát triển trong khu vực. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), Việt Nam đang rất thiếu lao động có trình độ tay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao. Chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam thấp so với các nước khác. Nếu lấy thang điểm là 10, thì chất lượng nhân lực của Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm, xếp thứ 11/12 nước châu Á (xếp hạng của WB); trong khi, Hàn Quốc là 6,91; Ấn Độ là 5,76; Malaysia là 5,59; Thái Lan là 4,94…

– Gần 50% lực lượng lao động Việt Nam vẫn làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp với năng suất và thu nhập thấp. Khoảng 3/5 lao động Việt Nam hiện đang làm các công việc dễ bị tổn thương. Nhìn chung, năng suất và mức tiền lương của Việt Nam khá thấp so với các nền kinh tế ASEAN khác, như Malaysia, Singapore và Thái Lan.

– Hệ thống thông tin của thị trường lao động còn nhiều yếu kém và hạn chế. Trong đó, hệ thống bị chia cắt giữa các vùng, miền; khả năng bao quát, thu thập và cung ứng thông tin chưa đáp ứng được nhu cầu các đối tác trên thị trường lao động. Hệ thống chỉ tiêu về thị trường lao động tuy đã ban hành nhưng chưa hoàn thiện, đầy đủ, thiếu thống nhất và khó so sánh quốc tế…

Chú trọng nâng cao sức cạnh tranh của nhân lực Việt Nam:

Trong năm 2016 và các năm tiếp theo Việt Nam sẽ hội nhập sâu hơn với thế giới. Sự ra đời của AEC vào cuối năm 2015 dự kiến tạo ra tăng trưởng việc làm thêm 10,5% vào năm 2025. Trong bối cảnh một thị trường chung, người lao động Việt Nam không những có nhiều cơ hội nghề nghiệp trong nước mà còn mở rộng ra các thị trường khu vực. Người lao động có cơ hội tương tác và nâng cao kinh nghiệm, kỹ năng chuyên ngành ở các nước tiên tiến trong khu vực. Nhân lực Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức rất lớn khi tham gia vào quá trình phân công lao động khu vực và quốc tế. Để có thể hội nhập thành công, chúng ta cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cụ thể là tập trung thực hiện tốt các giải pháp sau:

Thứ nhất, chú trọng nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng lao động. Trước hết, từ Trung ương đến các địa phương, từ cơ sở giáo dục đến các doanh nghiệp cần quán triệt và thực hiện đầy đủ, nghiêm túc quy định về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – đào tạo. Tập trung đổi mới giáo dục – đào tạo để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập. Cùng với đó, đổi mới cách dạy, cách học theo tiếp cận năng lực, tăng cường quản lý quá trình giáo dục – đào tạo theo tiếp cận năng lực. Rà soát lại năng lực đào tạo của các trường đại học, cao đẳng.

Thứ hai, cần tăng cường xây dựng và vận hành cơ chế hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các cơ quan quản lý phát triển nhân lực thông qua cơ chế này để gắn kết nhà trường, người học và doanh nghiệp trong đào tạo, cung cầu nhân lực theo nhu cầu của thị trường.

Thứ ba, gắn chiến lược phát triển nhân lực với phát triển kinh tế – xã hội; gắn quy hoạch phát triển nhân lực của mỗi bộ, ngành, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đồng bộ với chiến lược, kế hoạch phát triển chung của đất nước. Đồng thời, tổ chức điều tra khảo sát nhân lực hiện đang làm việc và nhu cầu nhân lực trong các năm tới của các ngành kinh tế, vùng miền để có định hướng trong việc phân bổ nhân lực hợp lý về trình độ, cơ cấu ngành nghề phù hợp quy hoạch phát triển nhân lực của địa phương, đất nước trong các giai đoạn.

Thứ tư, cải thiện thông tin về thị trường lao động; cần nhanh chóng hoàn thiện để đưa vào vận hành Hệ thống thông tin và dự báo nhu cầu nhân lực quốc gia; kết nối với các trung tâm dự báo và thông tin về cung, cầu nhân lực của các bộ ngành, tỉnh/thành phố. Đầu tư nguồn lực xây dựng cơ sở dữ liệu một cách đầy đủ, chính xác, khách quan và minh bạch, tiến hành cung cấp kịp thời cho người lao động cũng như học sinh, sinh viên thông tin về đào tạo, nhân lực, việc làm và chiến lược, quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia, của các bộ ngành, địa phương…

Thứ năm, mở rộng hợp tác quốc tế. Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập, cạnh tranh và hướng tới nền kinh tế tri thức các quốc gia trên thế giới đều phải chú trọng đầu tư đào tạo phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt nhân lực chất lượng cao.

Tài liệu tham khảo:

1.http://www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=110&News=110&CategoryID=3;

2. http://nhantai.org.vn/may-van-de-ve-phat-trien-nguon-nhan-l…;

3. http://tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=228191&ChannelID=13.

4. Hải Phát Plaza; Oceanus Nha Trang; The Vesta